RCQT ศูนย์วิจัยเทคโนโลยีควอนตัม · มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

งานวิจัย › การจำลองเชิงควอนตัม

เสาหลัก 2 · การจำลอง

การจำลองเชิงควอนตัมด้วยอะตอมเดี่ยว

อะตอมรูบิเดียมทีละตัวในอาร์เรย์แหนบแสงที่ตั้งโปรแกรมได้ จัดเรียงให้เต็มไม่มีช่องว่าง และเชื่อมโยงกันผ่านสถานะริดเบิร์ก

หนึ่งอะตอมต่อหนึ่งกับดัก

ลำแสงเลเซอร์ที่โฟกัสจนเล็กมาก หรือที่เรียกว่าแหนบแสง จับอะตอมไว้ได้ทีละตัว ถ้ามีอะตอมสองตัวในกับดักเดียวกัน การชนที่ใช้แสงช่วยจะเตะทั้งคู่ออกไป แหนบแสงแต่ละจุดจึงมีอะตอมหนึ่งตัวหรือไม่มีเลย ในปี 2018 RCQT เขียนคำว่า “TH” ด้วยอาร์เรย์อะตอมเดี่ยวหนึ่งมิติ และในปี 2019 ก็กักอะตอม ⁸⁵Rb เดี่ยวไว้ใช้เป็นคิวบิตได้สำเร็จ

อาร์เรย์ที่โปรแกรมได้

ตัวมอดูเลตแสงเชิงพื้นที่ (Meadowlark 512 × 512) แปลงเลเซอร์ 830 nm ลำเดียวให้เป็นแหนบแสงรูปแบบใดก็ได้ ใช้กำลัง 5 mW ต่อกับดัก หรือ 80 mW สำหรับ 16 กับดัก แต่ละจุดมีขนาดเอวลำแสง 1 µm ในโครงการ Light Arrays (2024–2025) เราเล่นโฮโลแกรม 240 ภาพต่อเนื่องกันให้อาร์เรย์ 16 กับดัก “เต้นรำ” ตามเพลง การสาธิตนี้แสดงให้คนทั่วไปเห็นว่าเราเปลี่ยนรูปแบบอาร์เรย์ได้เร็วเพียงใด ขั้นต่อไปคือการบรรจุอะตอมเดี่ยวลงในกับดักที่กำลังเต้น ลองให้อาร์เรย์เต้นตามเพลงของคุณเองได้ที่สตูดิโอ Dancing Atomic Boy

จัดเรียงจนไม่มีช่องว่าง

อะตอมเข้ากับดักแบบสุ่ม การบรรจุแบบปกติ (sub-Poissonian) ได้อะตอมราวครึ่งหนึ่งของกับดัก ส่วนการบรรจุแบบใช้แสงช่วยได้ถึง 91.7% เมื่อย้ายอะตอมระหว่างกับดัก เราจะได้อาร์เรย์ที่เล็กลงแต่เต็มทุกตำแหน่ง วิธีจัดเรียงของ RCQT ผ่านการทดสอบกับการบรรจุเริ่มต้นแบบสุ่ม 2,100 ครั้ง (2020) โดยเปลี่ยนอาร์เรย์ 10 × 10 ให้เป็น 7 × 7 ที่ไม่มีช่องว่างเมื่อบรรจุ 50% และเป็น 8 × 8 เมื่อบรรจุ 91.7%

ความพัวพันผ่านสถานะริดเบิร์ก

เมื่อกระตุ้นอะตอมขึ้นไปยังสถานะริดเบิร์กระดับสูง อะตอมจะมีอันตรกิริยากันอย่างแรงแม้อยู่ห่างกันหลายไมโครเมตร RCQT ร่วมกับ KAIST ศึกษาการสร้างสถานะเบลล์ความเที่ยงตรงสูง ระหว่างอะตอมคู่ใดก็ได้ในอาร์เรย์ 5 × 5 อันตรกิริยาเดียวกันนี้ยังเป็นพื้นฐานของคิวบิตตรรกะริดเบิร์ก และการวัดสนามไฟฟ้าด้วยอะตอมริดเบิร์ก (ดูหน้าเครื่องวัด)

อัลกอริทึมสำหรับคอมพิวเตอร์ควอนตัมแบบอะตอมเป็นกลาง เราพัฒนาร่วมกับ CEQT ส่วนหลักฟิสิกส์อ่านได้ในหนังสือ Cold-Atom Quantum Simulation

วิดีโอ

วิดีโอสั้น 3 เรื่องจากห้องปฏิบัติการ (ไม่มีเสียง)

จับอะตอมเพียงตัวเดียว (2012) 63 วินาที เริ่มจากทำให้อะตอมราวหนึ่งพันล้านตัวเย็นลงในกับดักแม่เหล็กเชิงแสง บีบกลุ่มอะตอมให้แน่น ทำให้เย็นต่อด้วยโมลาสเชิงแสงจนเหลือราว 10 µK แล้วบรรจุลงแลตทิซเชิงแสงหนึ่งมิติ ตำแหน่งละไม่ถึงห้าสิบอะตอม จากนั้นใช้การชนที่แสงช่วยลดจนเหลือตำแหน่งละหนึ่งอะตอม ทั้งหมดนี้ใช้เวลาไม่ถึงสองวินาที
จัดเรียงอะตอมเมื่อบรรจุ 50% 24 วินาที อาร์เรย์ 10 × 10 ที่มีอะตอมอยู่แบบสุ่มราวครึ่งหนึ่ง ถูกจัดเรียงใหม่เป็นบล็อก 7 × 7 ที่ไม่มีช่องว่าง (2020)
จัดเรียงอะตอมเมื่อบรรจุ 91.7% 7 วินาที เมื่อใช้แสงช่วยบรรจุ อาร์เรย์ 10 × 10 เดียวกันจะได้บล็อก 8 × 8 ที่ไม่มีช่องว่าง (2020)